مقدمه
در دهه اخير موضوع استرس و آثار آن در سازمانها مورد توجه بسيار واقع گرديده است اگر چه در علم پزشكي مساله فشار عصبي و علل و عوارض آن مدتهاست مورد بررسي و تحقيق قرار دارد اما باب اين بحث در رفتار سازماني تازه گشوده شده است.عليرغم اين نظر كه استرسهاي مفيد نيز وجود دارد و مقداري از فشارهاي عصبي براي ايجاد تحرك و تلاش در انسان ضروري است ،زماني كه بحث استرس مطرح مي شود بيشتر به عوارض و ضايعات آن توجه شده واسترس مضر و مخل مد نظر قرار نمي گيرد.به هرحال استرس اثرات فراواني بر عملكرد و فعاليتهاي اعضاي سازمان دارد. مديران،كاركنان و ارباب رجوع سازمان تحت تاثير فشارهاي عصبي دچار حالات رواني خاصي مي شوند و دست به اعمالي مي زنند كه مستقيما در باز دهي سازمان منعكس مي گردد.فشارهاي عصبي داراي آثار جسماني نيز هست و از اين طريق هم به سازمان لطمات شديدي مي آورد. استرسهاي حاد نيروي انساني سازمان را هم ضايع مي كند و هدف سازمان را دستخوش تزلزل مي سازد. (سيد مهدي الواني، مديريت عمومي)
عده اي از صاحبنظران رفتار سازماني استرس را بيماري شايع قرن نامگذاري كرده اند.شايد هم به راستي دوران ما عصراسترس و فشارهاي عصبي است ،دوره اي كه در آن انسان بيش از هر زمان ديگري در معرض عوامل موجد استرس قرار گرفته ودر چنين جهان پر هياهويي چگونه مي توان از استرس اجتناب كرد يا به مصاف و مقابله پرداخت؟عوامل موجد استرس چيست و چگونه مي توان آن را مديريت كرد؟
دراين مقاله برآنيم تا استرس شغلي را تعريف و منشا عوامل ايجاد كننده و نشانه هاي آن شناخته شود و سرانجام راههاي مديريت استرس بيان گردد.
استرس شغلی چیست؟
استرس شغلی می تواند به عنوان پاسخهای فیزیکی و احساسی مضر تعریف شود و زمانی رخ می دهد که الزامات شغلی با توانایی ها، منابع یا نیازهای كارمندان مطابقت نداشته باشد. استرس شغلی می تواندبه ضعف سلامت وحتي آسيب ديدن افراد منجرشود. همچنين استرس شغلي به عنوان كنش متقابل بين شرايط كاروويژگيهاي فردي شاغل، ميزان بيش از حد خواست هاي محيط كار و در نتيجه فشارهاي مرتبط با آن است كه فرد بتواند از عهده آن بر آيد.
مفهوم استرس شغلی اغلب با چالش، اشتباه می شود، اما این مفاهیم یکی نیستند. چالش به ما، از نظر روانشناسی و فیزیکی، انرژی می دهد، و ما را تحریک می کند که مهارتهای جدید بیاموزیم و بر شغل خود مسلط شویم. هنگام چالش و تلاش شغلی، احساس آرامش و رضایت داریم. بنابراین، چالش یک جزء مهم برای کار سالم و بهره ور است. اهمیت چالش در زندگی کاری ما، احتمالا ً همان چیزی است که افراد می گویند که “کمی استرس برای شما خوبست”.
دلایل استرس شغلی چیست؟
تقریبا ً همه معتقدند که استرس شغلی، نتيجه تعامل بين فرد شاغل و شرایط کاری اوست. گرچه نقطه نظرات متفاوتي بر اهمیت مشخصات فردی كاركنان در مقایسه با شرایط کاری به عنوان دلیل اولیه استرس شغلی وجود دارد. این نقطه نظرات متفاوت مهم هستند زیرا طرق مختلفی را برای پیشگیری از استرس در کار، پیشنهاد می کنند.
بر طبق یک مكتب فكري، تفاوت در مشخصات فردی مانند شخصیت و شيوه سازگاري فرد، مهم ترین عوامل در ايجاد استرس كاري در افراد است به عبارت دیگر، چیزی که برای یک نفر استرس زاست ممکن است برای دیگری مهم نباشد. این ديدگاه استراتژی های پیشگیرانه اي را به دنبال داشته است كه تمركز بر كارمندان و راههايي براي كمك به آنها براي سازگاري با موقعيتهاي مختلف شغلي است.
گرچه اهمیت تفاوتهای فردی نمی تواند ناديده گرفته شود، شواهد علمی پیشنهاد می کند که برخي شرایط و موقعيتهاي کاری خاص برای اغلب افراد، استرس زا هستند.شواهد موجود از تحقيقات جديد،شرايط و موقعيت محل كاررا در استرس افراد بسيار موثر نشان داده و طراحي مجدد كار را يكي از مهمترين اقدامات پيشگيرانه داشته است.
چرا مديران بايد نگران استرس شغلي كارمندانشان باشند؟
كارمندان پر استرس ممكن است دچار افسردگي يا عصبانيت شوند.
كارمنداني كه استرس و فشار زيادي را تحمل مي كنند از مرخصي هاي استعلاجي بيشتري استفاده مي كنند.
كارمندان ناراضي معمولا پس از اينكه مبالغ زيادي روي آموزش آنها سرمايه گذاري مي شود كار راترك، و اين مبلغ مجددا بايد بر روي يك كارمند جديد سرمايه گذاري شود.
استرس شغلي بازدهي و بهره وري كاركنان را كاهش مي دهد.
اشتباهات انجام گرفته توسط كارمندان پر استرس باعث كارهاي با كيفيت پايين مي شود.
افرادي كه استرس بسيار زيادي را متحمل مي شوند توجه كمتري به انجام كار خود دارند و احتمال اين وجود دارد كه در اثر غفلت از تجهيزات كاري به خودشان يا ديگران آسيب برسانند.
نگرش NIOSH به استرس شغلی
بر اساس تجربه و تحقیق، NIOSH با این نظر موافق است که شرایط کاری نقش اساسی در ایجاد استرس شغلی دارد. گرچه، نقش عوامل فردی را انکار نمی کند. بر طبق نظر NIOSH، در معرض شرایط کاری استرس زا قرار گرفتن می تواند تأثیر مستقیم بر امنیت و سلامت کاركنان داشته باشد. اما همان طور که در شکل زیر نشان داده شده است، عوامل فردی و سایر عوامل موقعیتی می توانندجهت تقویت یا تضعیف این تاثير مداخله كنند. نمونه هایی از عوامل فردی و موقعیتی که می توانند به کاهش اثرات شرایط کاری استرس زا کمک کنند شامل موارد زیر است:
• تعادل بین کار و خانواده یا زندگی شخصی.
• يك شبکه حمایتی دوستان و همکاران.
• دیدگاه آرام و مثبت.
طبق موسسه ملي بهداشت و ايمني حرفه اي(NIOSH)برخي از علائم هشدار دهنده استرس شغلي عبارتند از:
سردرد
اختلالات خواب
مشكل در تمركز
تند مزاجي
اختلال در گوارش
نارضايتي از كار
ضعيف بودن روحيه
شاید بتوان سال 87 را در گروه یکی از پربارترین و پرحادثه ترین سالهای دنیای علم دانست که طی این سال ابداعات بی شماری در زمینه های پزشکی، درمانی، رایانه ای، روباتیک، نجوم ، فیزیک و ... ارائه شد.
به گزارش خبرگزاری مهر، سال گذشته میلادی از حوادث مختلف و ابداعات و نوآوریهای متفاوتی شکل گرفت که در آینده ای نه چندان دور می توان تاثیر همیشگی آنها را بر حیات بشر مشاهده کرد.
سال میلادی با اختلاف چند ماه از سال خورشیدی آغاز شده و به همین دلیل می توان رویدادهای برتر علمی سال 2008 را با رویدادهای مهم سال 1387 خورشیدی مطابقت داد. از همین رو در ادامه به معرفی مهمترین و برترین ابداعات علمی سال 1387 خواهیم پرداخت.
برخورد دهنده بزرگ هادرون: بدون شک اعلام آغاز به کار برخورد دهنده بزرگ هادرون در سال 87 برای گروه های مختلف از اهمیت بسیار بالایی برخوردار بوده است. از آن جمله می توان به دانشمندانی که برای چندین ده سال در ساخت این آزمایشگاه بزرگ شرکت داشته اند اشاره کرد. البته گروه هایی نیز برخورد دو ذره اتمی در تونل این آزمایشگاه را با آخر جهان برابری می دهند.
این آزمایشگاه عنوان بزرگترین شتاب دهنده ذره ای جهان را به خود اختصاص داده و از ماه سپتامبر فعالیت خود را آغاز کرد. پس از گذشت 10 روز بروز نقصی کوچک باعث خاموشی آن تا تابستان سال آینده و ایجاد خسارتهای مالی فراوان شد.
این ماشین بزرگ با پرتاب دو پروتون در جهتهای مخالف و با سرعتی برابر سرعت نور موقعیتی را برای برخورد دو ذره فراهم آورده و پس از آن دانشمندان به مطالعه نتایج و یافتن پاسخ سوالهای بنیادین در رابطه با حیات و شکل گیری جهان هستی، موجودیت ماده و ضد ماده، ماده تاریک و ابعاد جهان هستی خواهند پرداخت.
جستجوگر مدارگرد ماه: سازمان ناسا پس از اختراع این سیستم پیشرفته با نام اختصاری lro تا ماه فوریه سال 2009 به سطح سیاره ماه سفر خواهد کرد. این مدارگرد در عین مطالعه بر روی مطالبی مانند گرانش و حرارت سیاره ماه به دنبال نشانه هایی از وجود آب منجمد که مدرکی محکم برای ابات وجود حیات در سیاره است خواهد بود.
در عین حال lro نقشه هایی با جزئیات بالا از سطح ماه و موقعیتهای فرود آپولو به تصویر خواهد کشید. وزن کلی lro هزار کیلوگرم بوده و انرژی مورد نیاز خود را از باله های خورشیدی و باطری های لیتیومی به دست خواهد آورد. ناسا این مدارگرد را به عنوان یکی از بهترین اختراعات خود معرفی کرده است.
سریعترین رایانه جهان: شرکت آی بی ام در سال 87 موفق به ارائه سریعترین رایانه در جهان شد. این رایانه با نام غیررسمی رودرانر با هزینه ای برابر 133 میلیون دلار ساخته شده است.
سرعت بالای این ابر رایانه در پردازش داده ها 1 کوادریلیون در ثانیه اعلام شده است و به دلیل همین سرعت بالا از آن در شبیه سازی تاثیرات فرسایشی در سلاح های اتمی استفاده خواهد شد.
وسعت رودرانر در حدود 560 متر مربع بوده و فعالیت آن از سال 2008 آغاز شده است. در عین حال ساخت و تکمیل این ابر رایانه از سال 2002 تا سال 2008 به طول انجامیده است.
دست بیونیکی: ابداع اولین دست بیونیکی جهان دستهای بسیاری را برای سالها به ساخت خود مشغول کرده بود. این دست به سیستم چند مفصلی مجهز است، به بیانی دیگر هر یک از انگشتهای این دست به موتورهای مجزایی مجهز هستند.
دستهای مصنوعی رایج عموما شکلی چنگک مانند داشته و به انجام فعالیتهایی مانند باز و بسته شدن انگشتها محدودند. اما دست iLimb از تواناییهای بیشتری مانند توانایی گرفتن و حرکت دادن اجسام باریک برخوردار است. این دست همچنین توانایی گرفتن اجسامی بزرگتر مانند یک لیوان بزرگ را نیز دارد.
تحقیقات بر روی این دست مصنوعی از دهه 1960 و در سیستم سلامت ملی در انگلستان آغاز شد و اکنون صدها نفر از انسانها در سرتاسر جهان از این دست استفاده کرده و زندگی خود را بهبود داده اند.
برج متحرک: هر یک از طبقات در اولین برج متحرک جهان که از هتلها، دفترهای اداری و منازل مسکونی تشکیل شده اند توانایی چرخش 360 درجه را در سرعتهای متفاوت خواهند داشت.
اولین نمونه این برج که توسط معماری ایتالیایی به نام دیوید فیشر طراحی شده است تا سال 2010 در دبی و نمونه دوم آن در مسکو احداث خواهد شد. برج متحرک از قطعات پیش ساخته بنا شده و انرژی کل آن از انرژی باد تامین خواهد شد. همچنین هزینه نهایی احداث آن بالغ بر 700 میلیون دلار تخمین زده شده است.
روبات هوشمند اجتماعی: روبات نکسی یکی از هوشمندترین روباتهای شبه انسانی است که در سال 2008 توسط آزمایشگاه رسانه ای موسسه ام آی تی ساخته شد. این روبات با نام رسمی MDS که به تحرک، هوشمندی و اجتماعی بودن اشاره دارد نیز شناسایی می شود.
نکسی می تواند بر روی چرخهای خود به اطراف حرکت کرده و اجسام مختلف را با دستهای خود جا به جا کند اما مهمترین و قابل توجه ترین خصوصیت دکسی شبه انسانی بودن آن است. به بیان دیگر این روبات می تواند خصوصیات و حرکات صورت انسان را در حد یک روبات تقلید کرده و محدوده ای از احساسات را با استفاده از این تقلیدها به نمایش بگذارد.
در عین حال روبات نکسی می تواند با قرار گرفتن در میان انسانها و مشاهده رفتارها و تعاملات آنها ب یکدیگر، رفتارهای اجتماعی را فرا گرفته و اجرا کند.
لنزهای بیونیک: این ابداع که توسط دانشمند ایرانی دانشگاه واشنگتن ساخته شده است می تواند به تحولی تاریخی در صنایع الکترونیک سازی جهان منجر شود.
این لنز به تراشه ای دیجیتال شباهت دارد که می تواند بر روی اجسام مختلف در فاصله ای متفاوت متمرکز شده و اطلاعات مربوط به آنها را نمایش دهد. به گفته بابک پرویز مخترع این لنز، ابداع وی علاوه بر اینکه می تواند اطلاعات نامحدودی را در اختیار کاربر خود قرار دهد، هیچ آسیبی نیز به توانایی بینایی فرد وارد نخواهد آورد.
لنزهای بیونیکی نمایشگری را در برابر دامنه تصویری فرد به وجود می آورد که با استفاده ازآن تصویر، نقشه ها و اطلاعات مختلف به صورت شناور و معلق در هوا در برابر چشم فرد به نمایش در خواهد آمد. دیودهای نوری بسیار کوچک، سلولهای خورشیدی و یک گیرنده کوچک رادیویی از دیگر تجهیزات این لنز هوشمند هستند.
لباس نامرئی: لباس نامرئی یکی از جنجالیترین ابداعات سال 87 به شمار می رود که به دلیل حضور ایده آن در بسیاری از داستانها و فیلمهای تخیلی، مورد استقبال جهانی قرار گرفت.
این پوشش به واسطه توریهای بسیار نازک فلزی و سیمهای ظریف نقره قادر به جذب یا بازتاب نور نیستند. این پوشش با ساختار خاص خود می تواند مسیر نور را منحرف کند که در این صورت امکان مشاهده اجسام پشت پوشش به وجود خواهد آمد.
اساس عملکرد این پوشش بر قانون شکست نور است، پدیده ای که یک نی را درون لیوانی از آب به صورت شکسته نشان می دهد. این پروژه طی سالهای آینده تکمیل شده و به طور قطع توجه بسیاری از سازمانها و گروه ها را به خود معطوف خواهد کرد.